Başakşehir - İstanbul /
Bize Hemen Ulaşın
Çocuklarda kardeş kıskançlığı, aileye yeni bir bireyin katılmasıyla çocuğun ebeveyn ilgisinin değiştiğini düşünmesi sonucunda doğabilen bir duygusal tepkidir. Çocuğun gelişimsel dönemler açısından yönetilmesi gereken bir süreçtir. Özellikle okul öncesi dönem, çocuğun bakım verene ihtiyaç duyduğu ve duygularını düzenleme becerilerinin gelişmeye devam ettiği bir dönemdir. Bu yüzden kardeş kıskançlığı, farklı davranışlarla kendini gösterebilir. Her çocuğun tepkisi aynı değildir. Bu süreci yönetirken çocuğun davranışının altında hangi ihtiyacın bulunduğunu anlamak gerekebilir.
Yeni bir kardeşin gelmesiyle çocuk, aile içindeki yerinin değiştiğini düşünür. Ebeveyn odağı, büyük oranda çocuğun üzerindeyken yeni bir bebeğin doğmasıyla ona da ilgi verilmeye başlanır. Çocuk “Annem ve babam beni eskisi gibi sevmiyor” biçiminde bir düşünceye girebilir. Yapılan araştırmalar da yeni kardeşin doğumundan sonra ilginin küçük çocuğa yönelmesinin ve büyük çocuğa ayrılan zamanın azalmasının kıskançlıkla bağlantılı olabildiğini göstermektedir.
Okul öncesi kardeş kıskançlığı özellikle 3-6 yaş döneminde sık gözlemlenebilmektedir. Bu yaşlarda çocuk, yeni doğan bebeği kendisi için bir rakip olarak görebilir ve ebeveynlerin bebeği daha çok sevebileceğini düşünebilir. Yeni doğan kardeş kıskançlığı sadece doğumdan sonra ortaya çıkmaz. Hamilelik sürecinde bir şeylerin değişmeye başladığını anlayan çocuk endişelenebilir. Bu yüzden yeni bebeğin geleceğini çocuktan gizlemek yerine yaşına uygun ve açık bir dille anlatmak daha uygun bir yaklaşımdır.
Çocuklarda kıskançlık şu durumlar sonucunda ortaya çıkabilir:
Kardeş kıskançlığı belirtileri de bu durumlara verilen tepkiler olarak örneklendirilebilir. Bazı çocuklar daha fazla ilgi isterken bazıları kardeşine karşı öfkeli davranabilir. Bazı çocuklar da bebek gibi davranabilir veya kardeşine soğuk davranabilir. Bu yüzden kardeş kıskançlığı belirtilerinin her çocukta aynı şekilde görünmediğini hatırlamakta fayda vardır.
Yapılan araştırmalarda dikkat çekme çabası, huzursuzluk, oyuncak veya eşyalarını paylaşmak istememe gibi tepkiler yer alıyor. Diğer çalışmalarda parmak emme, alt ıslatma, tırnak yeme, uyku problemleri ve saldırganlık gibi davranışların da görülebildiği belirtilmektedir. Ancak tek bir davranıştan yola çıkarak çocuğa psikolojik bir tanı koymak doğru değildir. Davranışın ne kadar sık tekrarlandığı ve çocuğun günlük yaşamını ne derece etkilediği birlikte değerlendirilmelidir.
Kardeş kıskançlığında ebeveyn tutumu, çocuğun hissettiklerini bastırmaya çalışmak yerine onu anlamaya dayanmalıdır. “O senin kardeşin” veya “artık kocaman oldun” gibi cümleler çocuğa gerektiğinden fazla yük bindirebilir. Örneğin çocuk “Kardeş istemiyorum” dediğinde doğrudan karşı çıkmak yerine “Bebek doğduğu için ailemizde yeni bir düzen oluştu, bu seni huzursuz hissettirebilir” şeklinde bir ifade kullanılabilir. Böylece çocuk, anlaşıldığını hissederek daha olumsuz etkilenebilir.
Kardeşini kıskanan çocuk kardeşine karşı öfke gösterdiğinde ise güvenlik sınırları net biçimde korunmalıdır. Elbette duyguyu kabul etmek gerekir. Ancak olumsuz bir davranışı kabul etmek doğru değildir. “Kızgın olabilirsin ama kardeşine zarar veremezsin” gibi kısa ve net ifadeler kullanılabilir.
Kardeşler arası çatışma veya kıskançlıkla ilişkili davranışlar gözlemlendiğinde çocuğu etiketlemek yerine davranışın arkasındaki ihtiyacı anlamaya odaklanmak önemlidir. Özellikle kardeş kıskançlığı belirtileri arttığında çocuğun davranışının hangi olaylarda meydana geldiğini inecelemekte faydalıdır. Böylece ebeveyn, çocuğun hangi anlarda daha fazla desteğe ihtiyaç duyduğunu fark edebilir.
Yeni kardeşe alışma süreci, çocuğun günlük hayatındaki rutinlerin mümkün olduğunca korunmasıyla desteklenebilir. Çocuğu kardeşini sevmeye zorlamak yerine yeni aile düzenine alışmasına yardımcı olmak gerekir.
Çocuğu Sürece Dahil Edin
Çocuğun yaşına göre ufak sorumluluklar verilebilir. Örneğin bebeğin kıyafetini seçmesine veya bakım esnasında basit bir konuda yardımcı olmasına fırsat tanınabilir. Ancak bu görevler mecburmuş gibi yaptırılmamalıdır. Bu yaklaşım sayesinde çocuklarda paylaşma becerisini gelişirken çocuğun aile içinde dışlanma hissini önleyebilir.
Birebir Zaman Ayırmaya Devam Edin
Yeni bebeğin bakımı yoğun olsa da büyük çocukla baş başa vakit geçirilmelidir. Her gün uzun bir etkinlik planlamak gerekmez. Birlikte birkaç sayfa kitap okumak, oyun oynamak veya sohbet etmek bile çocuğun ebeveyn ilgisinin tamamen ortadan kalkmadığını hissetmesine yardımcı olabilir. Bu süreçte kardeşler arası rekabet oluşturabilecek karşılaştırmalardan uzak durulmalıdır. “Sen bebekken böyleydin, kardeşin böyle” gibi kıyaslamalar yerine her çocuğun özel olduğunu unutmamak gerekir.
Günlük Rutinleri Mümkün Olduğunca Koruyun
Uyku, okul, oyun ve yemek düzenlerinin korunması çocuğun kardeşine alışmasına yardımcı olabilir. Her rutinin aynı şekilde devam etmesi mümkün olmayabilir. Ancak önemli alışkanlıkların olabildiğince sürdürülmesi uyum sürecini destekleyebilir.
Duygularını İfade Etmesine Alan Açın
Çocuğun kızgınlık, üzüntü veya hayal kırıklığını ifade etmesine izin verilmelidir. Çocuklarda duygu yönetimi, duyguları ortadan kaldırmakla gerçekleşmez. Duyguları tanımak, uygun yollarla ifade etmeyi öğrenmekle gelişir. Özellikle okul öncesi duygusal gelişim döneminde çocuklar duygularını her zaman sözcüklerle anlatamayabilir. Bu yüzden oyun, resim veya hikâyeler çocuğun yaşadıklarını ifade etmesine katkı sağlayabilir.
Çocuklarda kardeş kıskançlığı sürecinde aile ve okulun iş birliği içinde olmasında fayda vardır. Yeni kardeşin doğmasıyla evdeki değişimler, çocuğun okul davranışlarına da yansıyabilir. Öğretmenlerin bu değişimleri gözlemlemesi, çocuğa karşı daha olumlu yaklaşmasını sağlar.
Erdem Anaokulu, çocukların sosyal ve duygusal gelişimini destekleyen bir eğitim anlayışına sahiptir. Çeşitli etkinliklerle çocuğun zaman geçirmesini sağlar ve kendi içine dönmesini önleyebilir. Okul öncesi dönem, çocuğun rutin hayatını korumasında destek olur. Bu yüzden nitelikli öğretmenlerden oluşan ve çocukların gelişimlerine uygun hizmetleri bulunan anaokulları tercih edilmelidir. Erdem Anaokulu, çocuklarınızın gelecek eğitim hayatına uyum sağlamasına destek olur.
Sık Sorulan Sorular
Kardeş kıskançlığı hangi yaşlarda görülür?
Kardeş kıskançlığı farklı yaşlarda ortaya çıkabilir. Özellikle okul öncesi, 3-6 yaşlarında bazı çocuklar için daha belirgin bir değişim olabilir.
Kardeş kıskançlığı ne kadar sürer?
Bunun herkes için geçerli olan belirli bir süresi yoktur. Kardeş kıskançlığı bazı çocuklarda kısa süreli davranış değişiklikleriyle görülürken bazı çocukların yeni düzene uyum sağlaması daha uzun sürebilir.
Kardeşleri birbirleriyle kıyaslamak doğru mudur?
Hayır.Karşılaştırmalar rekabet duygusunu artırabilir. Çocukların bireysel özelliklerine göre hareket etmek daha sağlıklı bir yaklaşımdır.
Kardeş kıskançlığı ne zaman destek gerektirebilir?
Davranışlar uzun süre yoğun biçimde devam ediyor, çocuğun günlük yaşamını belirgin şekilde etkiliyor veya çocuğun kendisine ya da kardeşine zarar verme riski oluşuyorsa uzman destek alınabilir. Böyle bir durumda tanı koymak yerine çocuk gelişimi uzmanı veya ruh sağlığı uzmanından görüş alınması uygun olur.