Başakşehir - İstanbul /
Bize Hemen Ulaşın
Çocuklarda el yıkama alışkanlığı, günlük hayatta öğrenilmesi gereken temel hijyen unsurlarından biridir. Çocuklar gün boyunca oyuncaklara, kapı kulplarına, masalara ve diğer nesnelerle temas eder. Oyun oynarken ellerini sıkça yüzlerine değdirebilir. Bu yüzden çocuklarda el yıkama, sadece elleri kirden arındırmak için değil; kişisel temizliği korumak ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları geliştirmek için de önemlidir.
Erken yaşlarda kazanılan el yıkama alışkanlığı, çocuğun zamanla öz bakım sorumluluğu edinmesine yardımcı olur. Ancak bu davranışın kalıcı olması için yalnızca el yıkamanın gerekli olduğunu açıklamak yeterli değildir. Çocuğun nasıl el yıkandığını gözlemlemesi, uygulaması ve tekrar etmesi gerekir. Ailelerin ve öğretmenlerin katkılarıyla el yıkamak, zamanla hatırlatmaya daha az ihtiyaç duyulan doğal bir rutine dönüşebilir.
Çocuklar, gelişim sürecinde etrafını tanımaya çalışırken varlıklara dokunabilir. Parkta oyun oynamak, oyuncakları paylaşmak, hayvanları sevmek ve kalabalık alanlarda bulunmak günlük yaşamın bir parçasıdır. Bu yüzden eller kirlenebilir. Bu tarz durumlar sonrasında eller sabun ve suyla yıkanmalıdır. Temizlik, bakterilerin azalmasını sağlayabilir ve bazı mikroorganizmaların kişiden kişiye taşınma ihtimalinin düşmesine katkı sağlayabilir.
Çocuklarda el hijyeni; özellikle yemek yemeden önce, tuvaletten sonra, dışarıdan eve gelindiğinde ve gözle görülür biçimde kir oluştuğunda aktifleşebilir. Hijyen davranışını sadece yetişkinin yönlendirmesiyle gerçekleşmemesi için çocuğun bu durumları ayırt etmeyi öğrenmesi gerekir. Böylece çocuk, hangi durumlarda el yıkaması gerektiğini zamanla kendi başına anlayabilir.
El yıkamak aynı zamanda çocuklarda temizlik alışkanlığı kazanmanın önemli bir adımıdır. Çocuk, kendi ihtiyaçlarını fark etmeyi ve günlük bakımını gerçekleştirmeyi öğrendikçe bağımsızlık duygusu da gelişir. Bu beceri, öz bakım becerileri arasında yer alır. Burada önemli olan, çocuğa sürekli kirlenme veya hastalanma korkusu vermek değildir. El yıkamanın günlük yaşamın doğal bir parçası olduğu anlatılmalıdır. Böylece hijyen, kaygı yaratan bir zorunluluk olmaktan çıkabilir.
Çocuklara el yıkama öğretme sürecinde sabırlı, kararlı ve çocuğun yaşına uygun bir yaklaşım benimsenmelidir. Küçük çocuklar için anlatılan bilgilerin uygulanması daha akılda kalıcı olabilir. Yapılan araştırmalar da el yıkama eğitiminden sonra doğru uygulama basamaklarının çoğunda anlamlı ilerleme görüldüğünü belirtiyor. Bu yüzden el yıkama eğitimi; yalnızca teorik bilgilerden oluşmamalı; gösterme, birlikte uygulama ve oyun gibi yöntemlerle desteklenmelidir.
Ebeveynler ve öğretmenler şu yollardan faydalanabilir:
Doğru el yıkama için çocuğa şu adımlar öğretilmelidir:
WHO (Dünya Sağlık Örgütü), el hijyeni önerileri doğrultusunda, ellerin bütün yüzeylerinin sabunla ovalanmasına ve yeterli süre yıkanmasına dikkat edilmelidir. Çocuğun yalnızca avuç içlerini yıkaması yeterli değildir; sıklıkla unutulan parmak araları ve tırnak çevresi de temizlenmelidir. Sabunla el yıkama sırasında çocuğun cildine baskı uygulamayan bir sabun seçilebilir. Lavabo ve musluk kullanımı çocuğun boyuna uygun değilse yetişkin yardımı gerekir veya musluğa ulaşması için bir basamak konulabilir.
Okul öncesi hijyen eğitimi, çocukların günlük hayatta rutin hâline getirmesi gereken davranışları öğretir. Anaokulunda yemek öncesi, tuvalet ve bahçede yapılan aktivitelerin ardından el yıkamaya zaman ayrılması, davranışın tekrarlanmasını sağlar. Böylece anaokulunda el yıkama, yalnızca öğretmenin hatırlattığı bir işlem olmaktan çıkarak sınıf yaşamının alışılan bir parçası hâline gelir.
Okul öncesi el yıkama etkinlikleri, çocukların gelişim düzeylerine göre planlanabilir. Resimli adımlar, el yıkama şarkıları, hikâyeler ve uygulamalı etkinlikler bu süreçte faydalıdır. Çocukların grupça hareket etmesi, birbirlerinden öğrenmelerine de fırsat verir. Ancak her çocuk bu beceriyi aynı hızda öğrenmek zorunda değildir.
Okul öncesi öz bakım gelişimini desteklemek için suyu tasarruflu kullanma, sabun alma, sıra bekleme ve kullandıkları alanı temiz bırakma gibi davranışlar da kazandırılabilir. Böylece günlük hijyen alışkanlıkları, sorumluluk ve bağımsızlık duygusuyla birleşmiş olur.
El yıkama rutini oluşturulurken okul ve aile arasında tutarlılık sağlanması önemlidir. Evde ve okulda benzer zamanlarda uygulanması çocuğun davranışı kavramasına yardımcı olur. Çocuk; adımları doğru takip ettiğinde onaylamak, öğrenme sürecinin pekişmesine destek olur.
Çocuklarda el yıkama alışkanlığı, aile ve öğretmen iş birliği içerisinde ilerler. Buradaki amaç, çocuğun her adımı hatasız yapmasını beklemek değildir. Doğru uygulamayı öğrenmesini, denemesini ve zamanla kendi başına yapabilmesini sağlamaktır.
Erdem Anaokulu, çocukların kendi ihtiyaçlarını tanımaları ve günlük yaşama aktarmasını hedefleyen bir yaklaşıma sahiptir. El yıkama gibi kolay algılanan beceriler, çocukların yetişkinden bağımsız sorumluluk almasına destek olur. Çocuklara hijyen alışkanlığı kazandırma da yaşlarına hitap eden yöntemlerle gerçekleştirilir. Bu süreçte amaç sadece hijyen davranışlarını açıklamak değildir. Gerçekten hangi durumlarda el yıkanması gerektiği aşılanmalıdır.
Erdem Anaokulunda öğretmenlerin rehberliği ve olumlu yaklaşımı sayesinde çocuklar, öz bakım becerileri konusunda kendilerine güven duyabilir. Çeşitli grup etkinlikleriyle öğrenme süreci hem keyifli hem akılda kalıcı olur.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuklara el yıkama alışkanlığı kaç yaşında kazandırılabilir?
Çocuklarda el yıkama alışkanlığı erken çocukluk döneminden itibaren desteklenebilir. 2-3 yaşlarından itibaren (okul öncesi dönemde) başlanabilir. Küçük çocuklar yetişkin yardımıyla başlayabilir.
Çocukların ellerini kaç saniye yıkaması gerekir?
Ellerin sabunla en az 20 saniye boyunca ovalanması, önerilen bir zamandır.
Çocuklar yemeklerden önce ellerini yıkamalı mıdır?
Evet. Yemeklerden önce ellerin sabun ve suyla yıkanması, ellerde bulunabilecek kir ve mikroorganizmaların uzaklaştırılmasına yardımcı olur. Bu davranışın her öğün öncesinde tekrarlanması, düzenli bir el yıkama alışkanlığı geliştirilmesini destekler.
Oyun sonrasında el yıkamak gerekli midir?
Özellikle dışarıda, kumda veya ortak oyuncaklarla oynadıktan sonra ellerin yıkanması uygundur. Eller görünür biçimde kirlenmişse ya da çocuk yemek yiyecekse el yıkamaya özen gösterilmelidir.
Kaynaklar
https://www.who.int/publications/m/item/hand-hygiene-why-how-when